برگ بی‌برگی – علی منهاج

ای دریغا رهزنان بنشسته اند صد گره زیر زبانم بسته اند پای بسته چون رَوَد خوش راهوار بس گران بندی ست این معذور دار (مثنوی/دفتر…

این حکایت گفته شد زیر و زبر همچو فکر عاشقان بی پا و سَر (مثنوی/دفتر اول) مولانا تمثیل ها و حکایاتی را در ضمن اشعارش…

باده با محتسب شهر ننوشی زنهار که خورَد باده‌ات و سنگ به جام اندازد (حافظ) گاه با کسانی برخورد کرده‌ایم که گویی ناسپاسی در ذات…

بعد از آن هر جا روی مشرق شود شرق ها بر مغربت عاشق شود (مثنوی/دفتر دوم) اعجاز عشق زنده است، جاری است و برای آن…

بی طمع نشنیده ام از خاص و عام من سلامی ای برادر والسّلام (مثنوی/دفتر سوم) در هر سلام و احوالپرسی، تعریف و تمجید، هدیه دادن…

پس غنیمت دار آن توفیق را چون بیابی صحبتِ صدّیق را (مثنوی، دفتر چهارم) در دنیایی که بسیاری از مردم از صدق و راستی دور…

ترسم کزین چمن نبری آستین گُل کز گلشنش تحمّلِ خاری نمی‌کنی (سنایی غزنوی) هیچ مطلوبی به آسانی، رایگان و بی‌رنج به دست نمی‌آید. اگر خواسته‌ای…

تو یکی تو نیستی ای خوش‌رفیق بلکه گردونی و دریای عمیق (مثنوی، دفتر سوم) انسانی که در ظاهر یک است به تعبیرِ مولانا در باطن…

چگونه سر ز خجالت برآورم بر دوست که خدمتی بِسِزا برنیامد از دستم (حافظ) کسی که در این دنیا همواره تنها به فکر خود بوده…

چون بخسبم زیر سایهٔ نخل او من شوم شیرین تر از خرما بلی (دیوان شمس) شرق شناس و مولوی پژوه نامدار آلمانی، آن ماری شیمل،…

چونک درد دُنبَلَش آغاز شد در نصیحت هر دو گوشش باز شد (مثنوی/دفتر پنجم) اغلب نصیحت کردن تاثیری ندارد. به ندرت می توان افرادی را…

حق ستونِ این جهان را ترس ساخت هر یکی از ترس، جان در کار باخت (مثنوی، دفتر ششم) از ستون‌های این دنیا ترس است. خداوند…

خفته را گر فکر گردد هم چو موی او از آن دقت نیابد راه کوی فکر خفته گر دو تا و گر سه تا ست…

در تن خود بنگر، این اجزای تن از کجاها گِرد آمد در بدن (مثنوی، دفتر ششم) از منابع قابل دسترس برای مطالعه، تامل، رسیدن به…

دزد چون مال کسان را می بَرَد قبض و دلتنگی دلش را می خلد (مثنوی/دفتر سوم) هر کار غیراخلاقی در ضمیر ناخودآگاه احساس ناخوشنودی و…

راویان این را به ظاهر برده‌اند هم بر آن صورت قناعت کرده‌اند (مثنوی، دفتر اول) برای فهم هر موضوعی باید همهٔ جوانب آن را دید….

زبان اگر چه دلیر است و مدعا شیرین سخن ز عشق چه گویم جز این که نتوان گفت (اقبال لاهوری، زبور عجم) گرچه زبان قدرتمند…

سرِّ خون و نطفه، حسنِ آدمی است سابقِ هر بیشی‌ای، آخِر کمی است (مثنوی، دفتر دوم) انسان وقتی به دنیا می‌آید سراپا نقص است. ناتوانی…

شِکوه کم کُن از سپهرِ لاجَوَرد جز به گِردِ آفتابِ خود مَگَرد (اقبال لاهوری) متأسفانه برخی از ما آدمیان گویی کاری جز شکایت کردن و…

عذر آوردند و گفتند ای امیر کرد ما را دست تقدیرش اسیر (مثنوی/دفتر سوم) تا تقدیر خداوند نباشد هیچ تدبیری کارگشا نیست؛ اما این سخن…

عقل را قربان کن اندر عشق دوست عقل ها باری از آن سوی است کوست عقل ها آن سو فرستاده عقول مانده این سو که…

فلک به مردمِ نادان دهد زمامِ مراد تو اهلِ فضلی و دانش همین گناهت بس (حافظ) گویی همواره در جامعهٔ بشری این‌گونه است که مردمِ…

کس چه می‌داند ز من جز اندکی؟ از هزاران جُرم و بد فعلم یکی (مثنوی، دفتر پنجم) اینکه هر یک از ما آدمیان در طول…

گر ببینی میل خود سوی سما پرّ دولت بر گشا همچون هما (مثنوی/دفتر سوم) در فطرت همه آدمیان کشش و میل فطری به سوی خداوند وجود…

گر هزاران دام باشد در قَدم چون تو با مایی نباشد هیچ غم (مثنوی/دفتر اول) این دنیا پر است از دام هایی فریبنده که به…

گفت پیغمبر به آوازِ بلند با توکّل زانوی اُشتُر ببند (مثنوی، دفتر اوّل) در هر کاری ابتدا باید به خداوند توکّل کرد. اما توکّل به…

گویند بکوش تا بیابی می کوشم و بخت یاورم نیست قِسمی که مرا نیافریدند گر جهد کنم میسّرم نیست (سعدی/ترجیع بند ها) برای رسیدن به…

مر ترا دشنام و سیلیِ شهان بهتر آید از ثنای گمرهان (مثنوی، دفتر دوم) از آفات بزرگی که روح و روان آدمی را نابود می‌کند…

معنی‌اش پنهان و او در پیشِ خَلق خَلق کی بینند غیر ریش و دلق (مثنوی، دفتر چهارم) از رایج‌ترین و البته سمّ‌‌ترین و خطرناک‌ترین ابزارهای…

من نظر بازگرفتن نتوانم همه عمر از من ای خسرو خوبان تو نظر بازمگیر (سعدی) به تعبیر سعدی از معشوق نمی‌توان نظر بازگرفت. معشوق چنان…

ناامیدی همچو گور اِفشارَدَت گرچه اَلوَندی ز پا می‌آردت (اقبال لاهوری، رموزِ بی‌خودی) شاید بتوان گفت مادرِ بسیاری از تاریکی‌ها، ماندن‌ها و گندیدن‌ها، ناامیدی است….

نیست در عشق حظِّ خود موجود عاشقان را چه کار با مقصود عشق و مقصود کافری باشد عاشق از کام خود بَری باشد (سنایی غزنوی،…

هر کس به تعلّقی گرفتار صاحب٘ نظران به عشق منظور (سعدی) دشمنِ آزادگی و رهاییِ روح، تعلّق است. تعلّق هر چه که باشد در آدمی…

هرکه دایم حلقه بر سندان زَنَد ناگهش روزی بباشد فتحِ باب (سعدی، غزلیات) گاه آنچه از خداوند می‌خواهیم با یک بار، دو بار و حتی…

هین مَدو اندر پیِ نفسِ چو زاغ کو به گورستان بَرَد، نه سویِ باغ گر رَوی، رُو در پیِ عنقایِ دل سویِ قاف و مسجدِ…

‍ پس بد مطلق نباشد در جهان بد به نسبت باشد، این را هم بدان (مثنوی، دفتر چهارم) بد و خوب هر دو نسبی هستند….

از تجلّی کارهای خوب و زشت می شود آن دوزخ این گردد بهشت (اقبال لاهوری) نتیجهٔ کارهای خوب و بد، هم در درون و هم…

اگرچه دوست به چیزی نمی‌خرد ما را به عالمی نفروشیم مویی از سر دوست (حافظ) عشق یعنی هر گونه توقّع از معشوق را زیر پا…

اندکی صرفه بکُن از خواب و خَور ارمغان بهرِ ملاقاتش بِبَر (مثنوی، دفتر دوم) بسیاری از کارهای ما که با نیّتِ خیر انجام می‌شوند در…

اوّلش عِلم است، آن گاهی عمل تا دهد بَر، بعدِ مُهلت یا اَجَل (مثنوی، دفتر پنجم، بیت ۱۰۵۵) کسبِ دانش اوّلین قدم در مسیرِ انسانیّت…

ای ز خود پوشیده خود را بازیاب در مسلمانی حرام است این حجاب (اقبال لاهوری) اصل دین خودشناسی است زیرا ما از خود پوشیده‌ایم و…

این سبب ها بر نظرها پرده هاست که نه هر دیدار صُنعش را سزاست (مثنوی/دفتر پنجم) جهان مادی جهان علل یا به تعبیر مولانا جهان…

باز اگر باشد سپید و بی‌نظیر چونکه صیدش موش باشد شد حقیر (مثنوی، دفتر ششم) باز نمادی برای مرتبهٔ آدمی در عالم است. این مقام…

بعد از این گر شرح گویم، ابلهی است زآنکه شرحِ این، وَرایِ آگهی است (مثنوی، دفتر دوم) مولانا توجه ما را به نکته‌ای مهم جلب…

بی‌تردّد می‌رود در راه راست ره نمی‌دانی، بجو گامش کجاست (مثنوی، دفتر سوم) انسان در هر راهی که می‌خواهد بپیماید نیاز به راهنما دارد. راهنما…

پس کلوخ خشک در جو کی بُوَد؟ ماهیی با آب عاصی کی شود؟ (مثنوی، دفتر پنجم) هم‌نشینی با پارسایان و بندگان خاص خداوند که چون…

ترک خواهش کن و با راحت و آرام بخسب خاطر آسوده ازین گردش ایام بخسب (خاقانی) از موانع بزرگ آرامش روحی و روانی ما آدمیان،…

جان فشان ای آفتابِ معنوی مر جهانِ کهنه را بنما نُوی در وجود آدمی جان و روان می رسد از غیب چون آبِ روان (مثنوی/دفتر…

چند بازی عشق با نقش سبو بگذر از نقش سبو رو آب جو صورتش دیدی ز معنی غافلی از صدف دُرّی گُزین گر عاقلی این…

چون حقیقت پیش او فرْج و گلوست کم بیان کن پیش او اسرار دوست (مثنوی/دفتر پنجم) غریزه امری جبری است که پروردگار در وجود آدمی…

چونک بحر عشق یزدان جوش زد بر دل او زد تو را بر گوش زد (مثنوی/دفتر پنجم) دریای عشق به پروردگار دریایی همیشه خروشان است….

حق بگفته صبر کن بر جورِشان پندشان ده، بس نمانْد از دورشان (مثنوی، دفتر اول) شکیبا بودن، پند و اندرز دادن در برابر هر خطا…

خفتن عاشق یکی است بر سرِ دیبا و خار چون نتواند کشید دست در آغوش یار (سعدی) هر نعمتی در عالم تنها در محضر معشوق…

در حدیث٭ آمد که تسبیح از ریا همچو سبزهٔ گولخن دان ای کیا (مثنوی/دفتر دوم) تسبیح و ستایش خداوند اگر دلی باشد رنگی از ریا…

دل ز پایهٔ حوضِ تن گِلناک شد تن ز آبِ حوضِ دل‌ها پاک شد (مثنوی، دفتر دوم) توجّهِ صرف به تن و اهتمامِ تام و…

راضیم من شاکرم من ای حریف این طرف رسوا و پیش حق شریف (مثنوی، دفتر سوم) محبوب بودن به‌طور کلی امر نیکویی است. اینکه فرد…

زَلَّتِ او بِه ز طاعت نزدِ حق پیشِ کفرش جمله ایمان‌ها خَلَق (مثنوی، دفتر اوّل) اهلِ ظاهر گرچه طاعت‌ها می‌کنند و فرمان‌های حضرتِ حق را…

سرمه کُن تو خاکِ هر بُگزیده را هم بسوزد هم بسازد دیده را (مثنوی، دفتر چهارم) در محضرِ بزرگان نشستن و از فیضِ وجود، علم…

صبر آرد آرزو را نه شتاب صبر کن والله اعلم بالصواب (مثنوی/دفتر اول) آرزو داشتن و رویایی شخصی برای خود ترسیم کردن، به زندگی آدمی…

عاقل متفکّر بُوَد و مصلحت اندیش در مذهبِ عشق آی و ازین جمله برَستی (سعدی) از خطراتِ تکیّه بر عقلِ جزوی، مصلحت اندیشی و به…

عقل سایهٔ حق بوَد، حق آفتاب سایه را با آفتاب او چه تاب (مثنوی، دفتر چهارم) می‌گویند عقل بزرگترین سرمایهٔ آدمی است. از جهتی این…

فکرت از ماضی و مُستَقبَل بُوَد چون از این دو رَست مشکل حل شود (مثنوی، دفتر دوم) ما انسان‌ها هنگام تفکّر یا به گذشته می‌اندیشیم…

کس چون تو نشان ندهد در کلِّ جهان لکن چون این دل هرجایی هر جای بسی باشد (خاقانی) خداوند در عین اینکه هیچ جا نیست…

گر بخسبد عاشقی جز در کفن عاشقش خوانم ولی بر خویشتن (عطار نیشابوری، منطق‌الطیر) عاشق واقعی همواره در شور و شوق رسیدن به معشوق است….

گر هزاران طالب اند و یک ملول از رسالت باز می ماند رسول این رسولان ضمیر رازگو مستمع خواهند اسرافیل خو (مثنوی/دفتر سوم) شنونده بی…

گفت خواهم‌ مَرد بر جادهٔ دو رَه در رهِ خشم و به هنگامِ شَرَه وقتِ خشم و وقتِ شهوت مَرد کو طالب مَردی دَوانم کو…

لذّتِ ایمان فزاید در عمل مُرده آن ایمان که ناید در عمل (اقبال لاهوری) از منظری می‌توان ایمان را حداقل به دو بخش تقسیم کرد:…

مر بشر را پنجه و ناخن مباد که نه دین اندیشد آنگه نه سداد (مثنوی، دفتر ششم) به طور کلی آنچه تاریخ بشر تا به…

مقدارِ آفتاب ندانند مردمان تا نورِ او نگردد از آسمان جدا (سنایی غزنوی) ما انسان‌ها معمولاً قدرِ دارایی‌های خود را نمی‌دانیم. گویی فراموش می‌کنیم که…

من نه آن دیوانه ی عشقم که زنجیرم کنند یا به جز در دامِ زلفِ یار، تسخیرم کنند من نه آن مرغم که صیادانِ عالَم…

نام تو چون بر زبان می‌آیدم آب حیوان در دهان می‌آیدم (خاقانی) برای عاشق نه تنها یک جنبه از وجود معشوق بلکه هر چه نشانی…

نیست را بنمود هست و محتشم هست را بنمود بر شکلِ عدم (مثنوی، دفتر پنجم، بیت ۱۰۲۶) خداوند از هیچ یا عدم همه چیز یا…

هر کسی گر عیب خود دیدی ز پیش کی بُدی فارغ وی از اصلاح خویش غافل اند این خلق از خود ای پدر لاجرم گویند…

هست این میکده و دعوتِ عام است اینجا قسمتِ باده به اندازه‌ٔ جام است اینجا (اقبال لاهوری) به تعبیرِ اقبال لاهوری این عالم همچون میکده…

واندر آن شهر از قرابت کیستت خویشی و پیوستگی با کیستت (مثنوی/دفتر اول) خوب است این سوال را هر کسی از خود بپرسد: در این…

‍ هر درونی كه خيال‌انديش شد چون دليل آری خيالش بيش شد (مثنوی، دفتر دوم) یکی از سوالات مهمی که امروزه در اینجا و آنجا…

از تو ای بی‌نقشِ با چندین صُوَر هم مُشَبِّه هم مُوَحِّد خیره‌سر (مثنوی، دفتر دوم، بیت ۵۷) مولانا خداوند را مورد خطاب قرار می‌دهد و…

اگر یک گِرده هر روزت تمام است تو دو گِرده همی جویی حرام است (عطار/الهی نامه) هر کس به اندازه ی رفعِ احتیاجِ دنیوی می…

اندر بُنِ دریاست همه گوهر و لؤلؤ غوّاص طلب کن، چه دُوی بر لبِ دریا؟ (ناصر خسرو) برخی از ما به تعبیر ناصر خسرو تنها…

اوّلم این جزر و مد از تو رسید ورنه ساکن بود این بحر ای مجید (مثنوی، دفتر ششم) طلب و کشش معنوی ابتدا از سوی…

ای فغان از یار ناجنس ای فغان همنشین نیک جویید ای مِهان (مثنوی، دفتر ششم) مولانا به همنشینی با صالحان توصیه می‌کند. کسی که فکر…

این عجب نَبوَد که کور افتد به چاه بوالعجب افتادنِ بینایِ راه (مثنوی، دفتر ششم) شخص نابینا اگر در چاه بیفتد عذر موجه دارد. نابینایی…

باز آن جان چونک محو عشق گشت یعجب الزراع آمد بعد کشت (مثنوی/دفتر یکم) عشق یک معجزه است که چون بر دل فرود می آید…

بعد از این نور به آفاق دهم از دل خویش که به خورشید رسیدیم و غبار آخر شد (حافظ) دلِ روشن، دلی است که هم…

بیزارم از آن گوش که آوازِ نِی اِشنود و آگاه نشد از خِرَد و دانشِ نایی (مولانا، غزلیات شمس) شنیدنِ حرف‌ها و سخن‌های این و…

پس نبیند جمله را با طِمّ و رِمّ حُبُّکَ الْاَشیاءِ یُعمی و یُصِمّ (مثنوی، دفتر ششم) علاقهٔ بیش از حد به هر شیء، مفهوم یا…

ترکِ معشوقی کُن و کُن عاشقی ای گمان بُرده که خوب و فایقی (مثنوی، دفتر پنجم، بیت ۳۱۸۹) معشوقی کردن اگر به معنای یکسره ناز…

جان گشاید سوی بالا بال ها در زده تن در زمین چنگال ها (مثنوی/دفتر چهارم) تن از جنس خاک است و جان از جنس افلاک….

چه اندیشی از خود که فعلم نکوست؟ از آن در نگه کُن که توفیقِ اوست (سعدی، بوستان، باب هشتم، در شُکر بر عافیت) آدمی وقتی…

چون خدا خواهد که پردهٔ کس دَرَد مِیلش اندر طعنهٔ پاکان بَرَد (مثنوی، دفتر اول) خداوند همواره پشت و پناهِ پاکان و بندگانِ حقیقی و…

چونک زشت و ناخوش و رخ زرد شد اندک اندک در دل او سرد شد (مثنوی/دفتر اول) آنچه یک رابطه ی انسانی را دوام می…

حقّا که مرا دنیا بی دوست نمی باید با تفرقهٔ خاطر، دنیا به چه کار آید؟ (سعدی) کسی که یار، همدم، مونس و معشوقی در…

خُنُک نیک‌بختی که در گوشه‌ای به دست آرد از معرفت توشه‌ای (سعدی، بوستان) خوردن و خوابیدن، روزمرگی‌کردن، روز و شب را پیِ انباشتِ مادیّات صرف‌کردن…

در جهان پوشیده گشتی و غنی چون برون آیی از اینجا، چون کُنی؟ (مثنوی، دفتر دوم) این دنیا بازار کسب و کار و محلی برای…

دل نیارامد ز گفتار دروغ آب و روغن هیچ نفروزد فروغ (مثنوی/دفتر دوم) دوری کردن از مسیر و طریق صداقت، با طبیعت الهی آدمی در…

رحمتی، بی‌علّتی، بی‌خدمتی آید از دریا، مبارکْ ساعتی (مثنوی، دفتر پنجم، بیت ۳۶۲۴) گاه به تعبیرِ مولانا از سوی خداوند رحمتی بر انسان نازل می‌شود…

زندان تو آمد پسرا این تن و، زندان زیبا نشود گرچه بپوشیش به دیبا دیبای سخن پوش به جان بر، که تو را جان هرگز…

سعد دیدی شُکر کن ایثار کُن نحس دیدی صدقه و استغفار کُن (مثنوی، دفتر ششم) اتّفاقات دنیوی ظاهراً در دو دسته کلّی قرار می‌گیرند. به…

صبر با نااهل اهلان را جلی ست صبر صافی می کند هر جا دلی ست (مثنوی/دفتر ششم) بردباری در برابر کسانی که اهل منطق، دانایی…

عشق او آسان همی‌پنداشتم سدِ ما در راهِ ما پندارِ ماست (عطار، غزلیات) آنچه مانع رسیدن به عشق می‌شود پندارهایی هستند که چهرهٔ واقعی عشق…