میوه ها در فکر دل اوّل بود

صورت یا آنچه ما در دیگران می بینیم اعمالِ آنها است. این اعمال منبعِ قضاوتِ ما محسوب می شود اما نباید صرفاً به این صورت ها اکتفا کرد و شخص را موردِ قضاوت قرار داد. آنچه مهم تر است نیّت یا فکری است که در پسِ پردهٔ ظاهرِ هر عملی قرار دارد و بر ما نمایان و عیان نیست. کار روانشناسان و روانکاوان دقیقاً همین است که به ظاهر اکتفا نکنند و علّت و ریشه ی هر عملی را جستجو کنند و بیابند. مولانا نیز در تمثیلی این نکته را چنین می گوید که اعمال ما همچون میوه هایی هستند که ابتدا به صورت فکر و نیّت در ما پدید آمده اند و سپس در عمل ظاهر گشته اند. این میوه ها گاه شیرین و خوشرنگ و دارای بو و طعمِ ناب هستند و گاه تلخ، بدرنگ، بد بو و نامطبوعند؛ اما هر چه هستند از فکر و نیّتی نتیجه شده اند که ابتدا مانند دانه ای در ذهن و ضمیرِ ما فرصتِ رشد و به بار نشستن یافته اند.

علی منهاج