آنچه نپسندی به خود ای شیخ دین

قانون “آنچه بر خود نمی‌پسندی، بر دیگران نیز نپسند” به عنوان “قاعدۀ طلایی” معروف است. این قاعده هم شکل فعال و هم انفعالی دارد. شکل فعال، با رویکردی مثبت همراه است و شکل انفعالی، رویکردی منفی دارد.
شکل فعال قاعدۀ طلایی این است که شخص عمل خوب را انجام می‌دهد، اما حالت انفعالی قاعده آن است که شخص عمل بد را انجام نمی‌دهد.
این سخن معروف کانت که :
«چنان رفتار کن که گویا رفتارت قرار است قانونی جهانی شود.»
نیز از نظر اخلاقی در جامعه‌شناسی تا حدی باید اینگونه فهم شود که:
«آنچه را که برای دیگران نمی پسندی ، برای خودت هم مپسند.»
مولانا پیش از کانت به این نکته اشاره کرده است که اگر ادعای دین و ایمان داری و دیگران را برادران معنوی خود می‌دانی، پس هر چه بر خود نمی‌پسندی، بر دیگران نیز نپسند.
این اصل، ستون اخلاق و به تغبیر دیگر جانِ کلامِ علمِ اخلاق است. اخلاقی که این ستون و رکن رکین در آن نباشد، نه تنها اخلاق نیست، بلکه فقط شکلی از ریا و تظاهر است.

علی منهاج