با خردمندی و خوبی پارسا و نیکخوست

با خردمندی و خوبی پارسا و نیکخوست
صورتی هرگز ندیدم کاین همه معنی در اوست
(سعدی، غزلیّات)

برای انسانِ کامل شدن عِلم و خِرَد به تنهایی کافی نیست. نیمی از وجودِ انسانِ کامل عِلم، خرد و داناییِ او و نیمی دیگر پارسایی و صاحبِ خُلق و خویِ نیک است. از نقص‌های بزرگِ بسیاری از فرهیختگان این است که نیمهٔ علم و دانش را دارند اما از نیمهٔ اخلاق، حسنات و معنویّت بی‌بهره هستند. سعدی معشوقِ خود را دارای هر دو نیمه می‌داند و به همین جهت او را سزاوارِ تماشا توصیف می‌کند. به تعبیرِ او معنا در کسی است که هم صاحبِ علم است و هم از معنویّت بهره‌ای دارد. هر انسانِ کامل و یا هر که می‌خواهد به قلّه‌های کمالِ انسانیّت نزدیک شود بایست که دارای هر دو مؤلفه باشد. چنین کسی البته که مطلوب و محبوبِ هر انسانی است.

علی منهاج