هزلِ من هزل نیست تعلیم‌ است

عارفان گاه در آثار خود حکایات و سخنانی گفته‌اند که ظاهراً هزل یا سخنِ بیهوده و حتی رکیک به نظر می‌رسد. روشن است که هیچ عارفی چنین سخنانی را از سر بی‌ادبی و بی‌اعتنایی به حرمتِ خواننده و مخاطبِ خود نمی‌گوید. در دلِ چنین سخنانِ به ظاهر بیهوده، بی‌ادبانه و حتی گاه وقیح، نکته و سخن مهمی نهفته است.
سنایی نیز به عنوان حکیمی بزرگ و نکته‌سنج، گاه سخنانی از این دست گفته اما خود به صراحت می‌گوید که این سخنانِ به ظاهر هزل، برای تعلیم است و نکته‌ای در آنهاست که می‌بایست از دلِ این هزل‌ها بیرون آید و آموخته شود. بنابراین هدایت و گمراهی به دریافتِ ما بستگی دارد که این سخنان و حکایات را چگونه بخوانیم و درک کنیم.

علی منهاج