خفته را گر فکر گردد هم چو موی
او از آن دقت نیابد راه کوی
فکر خفته گر دو تا و گر سه تا ست
هم خطا اندر خطا اندر خطا ست
(مثنوی/دفتر چهارم)
او از آن دقت نیابد راه کوی
فکر خفته گر دو تا و گر سه تا ست
هم خطا اندر خطا اندر خطا ست
(مثنوی/دفتر چهارم)
آدمی وقتی بیدار واقعی است که اهل اندیشیدن باشد. از نشانه های بیداری حقیقی استفاده از خرد و اندیشه است. مولانا برای تبیین این موضوع تمثیلی زیبا ذکر می کند و می گوید: آنکه در خواب است فکر نمی کند. عده ای هم هستند که در ظاهر بیدارند اما در واقع خواب هستند چون نمی اندیشند. این افراد عمری را با تقلید و تکرار عادت ها سپری می کنند. اینان با کسی که خواب است هیچ تفاوتی ندارند. اولین مرحله تامل فکر کردن است. در گام بعد این تفکر باید با علم و آگاهی همراه باشد. هر اندیشیدنی صواب و مفید نیست بلکه بسیاری از فکر کردن ها نتیجه ای خطا دارند. زیربنای تفکر، علم و آگاهی است و همراه آن دل و جانی که روشن و صیقلی شده است.
علی منهاج
