یادی از ملک الشعراء قاری عبدالله
وطــن ای نکــو نامــت افغانســتان
هـوايت خوش و منظـرت دلســتان
روان بخــش دلهاست بوم و بــرت
ســـر الفـــت مــا و خـــاک درت
قاری عبدالله درسال 1288 قمري برابر با 1247 خورشيدي در شهر کابل چشم به جهان کشود. پدرش حافظ قطب الدين و پدربزرگش حافظ محمدغوث از دانشمندان روزگار خود بودند . قاری عبدالله علوم روز را از پدر و استادان ديگر از جمله حافظ جي صاحب وردك كه نحوي بزرگ كشور بود، آموخت، حافظ قرآن گرديد، ادبيات عرب فراگرفت، فقه منطق كلام وحكمت قديم را از خود كرد و استاد خط نسعيلق شد.
قاری عبدالله خان در 20 ساله گي شخصیت علمی و فرهنگی صاحبت شهرت شد، مشاور و امام شهزاده حبيب الله وليعهد امير عبد الرحمن خان گردید.
وقتي حبيب الله، امير شد، قاری را مربي علمي و ادبي شهزاده امان الله ساخت.
درعهد نادرخان هم با آن که متقاعد شده بود ، تدريس و آموزش ظاهرخان را كه هنوز ولیعهد بود به دوش گرفت.
قاری سال 1280 با معين السلطنه فرزند امير حبيب الله به هندوستان سفرنمود در 1298 شمسي وقتي اميرحبيب الله شهيد شد، باز هم قاری با معين السلطنه در باسول هندوستان بود. چند ماه زمستان را آنجا توقف داشت، كه خوب ترين اشعار عاشقانه اش را در آنجا سروده است . وی در سال1310 شمسي با وزير دربار به سفر حج رفت.سفرنامه حج را با تاريخ و جغرافيايي عربستان و تاريخ بناي كعبه به خط خود نوشت كه به قول گويا اعتمادي نزد ايشان موجود است.
وظايف دولتی: قاری از نخستين آموزگاران مكاتب جديد در افغانستان است. وی با تاسیس مكتب حبيبيه در كنار استادان هندی به وظيفه معلمي گماشته شد، از آن روزگار تا عهد نادرخان بيش از 40 سال وظيفه معلمي را در مكتب حبيبه، مكتب حربيه سراجيه و مدارس عالي ديگر ادامه داد . در خلال همين دوره، مدتي در دارالتاليف وزارت معارف مصروف تاليف و تصحيح كتب براي معارف شد. درعهد نادر شاه عضو انجمن ادبي كابل گرديد. در سال 1317 شمسي به پاس خدمات 40 ساله اش درمعارف، نشان درجه دوم معارف را دريافت كرد.
درسه سال اخير عمر علاوه برعضويت انجمن و كار هاي دايره المعارف، مشاور شرعي وعلمي رياست مستقل مطبوعات نيز بود.
قاری عبد الله خان نخستين قصيده خود را درسال 1309 قمري= 1269 شمسي سرود. قصيده مشهور ديگري را درسال 1314 =1276 شمسي زماني كه امير عبدالرحمن لقب ضيا الملت والدين را دريافت، سرود.
درسال 1312 شمسي سروده قاری جايزه اول ادبی را همراه بالقب ملك الشعرا برايش ارمغان آورد.
ملکالشعرا قاری عبدالله خان، به دلیل تعلق خاطر فراوانی که به سبک هندی داشت خود به شیوه ی شبیه به شیوه شاعران هند –به ويژه بـــيدل- شعر میسرود اما روش وی در شـــاعری به تمام و کمال مبتنی بر سبک هندی نبود و در واقع میتوان سبک او را در میانهی هندی و عراقی یا همان ســـبک دوره بازگشت دانســـت.
شايد به دليل همين شفته گی قاری به بيدل و يا از آنجا که، بیدلگرایی در بین شاعران افغانستان عموما رواج داشته است و دیوان بیدل در بسیاری از مکاتب سنتی درس داده میشده و در خانهها به عنوان کتابی قدسی حضور داشته است، در زمان امیرجبیبالله خان چاپ دیوان بیدل برای اولینبار به همت ملکالشعرا قاری عبدالله و جمعی از فضلای مهاجر بخارا، شروع شد و تا حرف دال نیز ادامه یافت.
این شاعر بزرگ در کنار شاعری، حافظ قرآن بود و خط نستعلیق را نیز به زیبایی مینوشت .
استاد حيدري وجودي عقيده دارد كه قاری عبدالله درطريقه نقشبنديه خليفه بود.
استاد صلاح الدين سلجوقي مي گويد: قاری به عرفان توجه كرد وفصوص الحكم شيخ محي الدين ابن عربي را ترجمه نمود.
قاری عبدالله کتب متعددی را برای معارف تایف نموده است و نیز از وی آثار ادبی و فرهنگی دیگر به میراث مانده است.
به کوشش محترم محمود منجم زاده
