حاجتش ناید که گویندش صریح
(مثنوی/دفتر چهارم)
هوشیاری و دانایی شرط لازم برای درک و فهم سخنان پوشیده، رمزآلود و غیر مستقیم است اما شرط کافی نیست. برای دریافت حقیقت دل و ضمیر نیز باید به کمک خرد آیند. دلی که پاک و صیقلی است، می تواند به کنه سخن نفوذ کند؛ پرده از روی معنای حقیقی عبارات بردارد و لبّ کلام را دریابد. عرفا بسیار در پرده و رمزآلود سخن گفته اند. این امر دو دلیل عمده داشته است: یکی آنکه همگان را محرم معانی باطنی و پنهان نمی دانستند و دوم آنکه باور داشتند تنها آنانی که دل و ضمیری روشن دارند مستحق دریافت پیام آنان هستند.
علی منهاج





