به یادِ توام خودپرستی نماند
(سعدی، بوستان)
از بهترین راههای متواضع شدن یادِ خداوند است. یادِ خدا انسان را به ناچیز بودنِ خود آگاه میکند و او را از تکبّر و انانیّت دور نگاه میدارد. هیچ پدیده و هیچ انسانی در برابرِ عظمتِ خداوند بزرگی و قدرتی ندارد. کسی که این حقیقت را با تمامِ وجود درک کرده باشد لحظهای از یادِ خداوند غافل نمیشود و در نتیجه همواره خود را در دستانِ پُر قدرتِ او میبیند و احساسِ عجز میکند. احساسِ عجزی که فلجکننده و خوارکننده نیست بلکه برعکس نیرودهنده، امیدبخش و متّکی بر قدرتی عظیم است. تواضع در برابرِ خداوند این خاصیّتِ مهم را دارد که انسان در عینِ آگاهی از ناچیز بودنِ خود، احساسی خوشآیند دارد، خود را متّکی بر برترین نیرویِ عالَم میبیند و اعتماد به نفسی حقیقی را تجربه میکند. به تعبیرِ سعدی، انسانی که بداند بدون خداوند وجود نخواهد داشت و همواره او را یاد کند، تکبّر و خودخواهی و انانیّتی در او ظاهر نخواهد شد.
علی منهاج
