گفت خواهم‌ مَرد بر جادهٔ دو رَه

گفت خواهم‌ مَرد بر جادهٔ دو رَه
در رهِ خشم و به هنگامِ شَرَه
وقتِ خشم و وقتِ شهوت مَرد کو
طالب مَردی دَوانم کو به کو
(مثنوی، دفتر پنجم)

حدّاقل در دو حال است که اگر آدمی بتواند در آن دو حال، خود را مهار زند، نلغزد و غلام و بردهٔ آن دو حال نشود؛ به تعبیر مولانا هنرمند است و می‌تواند بر خود ببالد. خشم و شهوت از مهیب‌ترین حال هایی است که در مهار گرفتنِ آن کار هر کس نیست. سرچشمهٔ بسیاری از لغزش‌ها این دو حال است. گرچه خشم و شهوت هر دو از احوال طبیعی بشر است، مدیریّت و غلبهٔ صحیح و به موقع بر آنها بسیار مهم و ضروری است. چنانچه فرد در این دو حال به خود واگذاشته شود بدون شک آثارِ مخرب و خطرناک به بار خواهد آمد.

علی منهاج