گفت پیغمبر به آوازِ بلند

در هر کاری ابتدا باید به خداوند توکّل کرد. اما توکّل به تنهایی کافی نیست و همّت و جدیّت در به انجام رسانیدنّ کار نیز شرط است. در حقیقت شرطِ اوّل در انجام هر کاری، توکّل و شرطِ دوّم استفاده از عقل و تدبّر است. مولانا سخنی از پیامبر نقل می‌کند که به همین نکته اشاره دارد. بستنِ شتر و مراقبت از او برای اینکه دزدیده یا گم نشود و البته در همان حال توکّل به خداوند و مدد جستن از پروردگار که بسیار مهم است. شاید به تعبیرِ دیگر بتوانیم بگوییم در انجام هر امری هم به عقلِ جزوی _که همان تدبیر است_ می‌بایست توسّل جست و هم به عقلِ کلّی که همان ارادهٔ خداوند و تقدیر اوست.

علی منهاج