بیزارم از آن گوش که آوازِ نِی اِشنود

بیزارم از آن گوش که آوازِ نِی اِشنود
و آگاه نشد از خِرَد و دانشِ نایی
(مولانا، غزلیات شمس)

شنیدنِ حرف‌ها و سخن‌های این و آن از هر کس بر می‌آید. از سهل‌ترین کارها شنیدن است؛ اما درک و فهمِ جان و جوهرِ حرف و سخن‌ها از سخت‌ترین کارها است. مولانا از این امر شِکوه می‌کند تا حدّی که از کسانی ابراز انزجار می‌کند که گویی به عمق و معنایِ کلام ابداً نظر ندارند و صرفاً و مطلقاً به ظاهر و سطحی‌ترین لایهٔ سخن توجه می‌کنند و آن را می‌شنوند. مولانا برای این امر تمثیل نِی را می‌آورد و می‌گوید اغلبِ آدمیان فقط صدایِ نِی را می‌شنوند، نه آنچه آن صدا می‌گوید. صدایی که اگر تیزهوشانه گوش کنی هزار نکته در آن مستتر است، فردی که تعمّق دارد به دانش نِی‌نواز نیز می‌نگرد و در آن نکاتی سرشار از علم، آگاهی، بصیرت و روشنایی می‌یابد.

علی منهاج