بعد از این نور به آفاق دهم از دل خویش

دلِ روشن، دلی است که هم خود نورانی است و هم به دیگران نور می‌بخشد. به تعبیر حافظ کسی که دلِ روشن دارد غبارها را فرو‌ می‌نشاند؛ اندوه، غم و ملال را از خاطرِ دیگران می‌زداید و برای هر که در اطرافِ اوست حسّی خوب پدید می‌آورد. چنین دلی البته به آسانی به دست نمی‌آید. آگاهی از خود و عالَمِ خود و خالقی که او و عالَم را خلق کرده شرطِ صاحب شدنِ چنین دلی است. جهل، نادانی و ناآگاهی از خویش و عالَم و خالق دلی تاریک و تنگ می‌سازد. چنین دلی پر از ناامیدی، پوچی، بیهودگی و ناکارآمدی، و در یک کلام مردگی است.

علی منهاج