پیر گنجه نظامی گنجوی؛ راوی افسانههای بیپایان عشق و خرد
نظامی گنجوی (جمالالدین ابومحمد الیاس بن یوسف)، شاعر و داستانسرای بینظیر سده ششم هجری، در شهر گنجه متولد شد و تمام عمر خود را در همانجا سپری کرد. او را پیشوای داستانسرایی در ادب فارسی میدانند که با تکیه بر دانش وسیع خود در علوم زمانه از جمله نجوم، فلسفه، فقه و تاریخ، سبک جدیدی را در شعر کلاسیک بنیان نهاد. نظامی برخلاف بسیاری از معاصرانش، هرگز به مداحی درباری تکیه نکرد و با حفظ مناعت طبع، در انزوای پربار خود به خلق آثاری پرداخت که مرزهای جغرافیایی را درنوردید.
شاهکار جاودان او، خمسه یا «پنج گنج»، شامل مخزنالاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفتپیکر و اسکندرنامه است. او در این منظومهها قدرت عجیبی در توصیف جزئیات طبیعت، حالات روانی شخصیتها و ترکیب مفاهیم اخلاقی با داستانهای عاشقانه از خود نشان داده است. هنر نظامی در این بود که توانست روایات کهن نیمهافسانهای را به درامهای انسانی عمیقی تبدیل کند که هنوز هم پس از قرنها، منبع الهام شاعران، نقاشان و هنرمندان سراسر جهان است.
از منظر سبکشناسی، نظامی با استفاده از استعارههای نو و ترکیبات بدیع، زبان فارسی را وارد مرحله جدیدی از تکامل کرد. او با دقتی ریاضیگونه به ساختار اشعارش مینگریست و واژگان را با ظرافت انتخاب میکرد. تأثیر او بر ادبیات فارسی به قدری عمیق است که سنت «نظیرهگویی» (تقلید از سبک او) تا قرنها میان شاعران بزرگ ایران، هند و عثمانی رواج داشت. نظامی گنجوی در اوایل سده هفتم هجری درگذشت و آرامگاه او در شهر گنجه همچنان زیارتگاه اهل ادب است.
نشر سخنور | Sokhanwar.Com
