وحدت کرمانشاهی در ۱۲۰۴ در کرمانشاه زاده شد. نام کاملش طهماسبقلی بن رستم کلهر کرمانشاهی بود. پدرش رستم خان از خوانین ایل کلهر بود. در سلطنت محمدشاه قاجار به دنیا آمد. ملقب به افصحالمتکلمین شد و عارف و شاعر عصر قاجار بود. آموزش اولیهاش در علوم زمان مانند صرف، نحو، بلاغت، معانی، منطق و کلام در مسجد حاج شهباز خان کرمانشاه بود.
بعداً از رعایت دقیق مذهبی فاصله گرفت و به عرفان پیوست. تخلص وحدت را انتخاب کرد. شاگرد آقا میرزا حسن، شیخ طریقت نعمتاللهی، شد. پس از مرگ استاد، به عراق (عثمانی سابق) حج رفت و در حرم حسین بن علی عبادت کرد. بازگشت به همدان و هدایت از ملا ولیالله مازندرانی گرفت. در حدود ۱۲۳۰ تا ۱۲۳۲ به تهران رفت و تا پایان عمر ماند.
در تهران در مسجد آقا محمود کرمانشاهی سی سال درس خواند و تدریس کرد. تنها حدود ۶۰ غزل از او باقی مانده اما شهرت زیادی کسب کرد. غزلهایش تحت تأثیر حافظ است و کمتر از ۵۰ غزل دارد اما مشهور است. دیوانش چندین بار چاپ شده مانند «جم سخن» (۱۳۸۴)، «خاکنشینان عشق» (۱۳۶۴)، و غیره.
او در ۱۲۶۲ در تهران درگذشت و در قبرستان ابن بابویه دفن شد. زندگیاش با عرفان و شعر مشخص بود. آثارش شامل غزلهای عرفانی است. خانوادهاش زمینه خوانین فراهم کرد. آموزشش پایه عرفانی گذاشت. سفر به عراق تجربیات معنوی افزود. اقامت در تهران تدریس را ممکن کرد.
دیوانهای منتشرشده شامل «دیوان عارف صمدانی وحدت کرمانشاهی و ریاض سمرقندی» (۱۳۶۴)، «دیوان وحدت کرمانشاهی» (۱۳۷۲)، «سخن عشق، زبان دل» (۱۳۷۲)، «دیوان طهماسب قلی خان وحدت کرمانشاهی» (۱۳۷۷)، «دیوان حقایق نبیان» (بدون تاریخ).
نمونه غزل: از یک فریاد ای خدا، شبزندهداران هزاران هزار آرزو برآورده میشود. یک آه سرد سوزناک در سحر در کاهدان وجود جرقه میزند. دعای نیمهشب دلهای شکسته کلید قفل امور مهم است.
وحدت با تیر نگاه و شمشیر ناز بیگناه در سر کوچه معشوق کشته شد. شعرش اغلب عاشقانه و عرفانی بود. او در محیط قاجاری رشد کرد. خانوادهاش اداری نبود اما خوانین بود. مهاجرت به تهران فرصتهایی فراهم کرد.
دوستی با عرفا حمایت معنوی بود. تمایلات عرفانیاش عمق به شعرش افزود. مرگش در تهران پایان دوران بود. میراثش در ادبیات پارسی باقی مانده است. علاوه بر غزل، ممکن است آثار دیگری داشته باشد اما دیوان اصلیترین است.
تأثیرات وحدت شامل شاعران کلاسیک مانند حافظ بود. زندگی او با تعهد به عرفان مشخص بود. او از تجربیات شخصی مانند زمینه خانوادگی و سفرها برای اصالت در کارش استفاده کرد. شعر او ابزار بیان بود، اغلب با پیامهای زیرین وحدت.
در نهایت، حرفه وحدت از طریق غزلها و عرفان تأثیر ماندگاری گذاشت. مرگ او خطرات زندگی عرفانی در دورانش را برجسته نکرد اما میراث او به عنوان عارف شاعر تثبیت شد. او چندین بار در دیوانهای مشترک چاپ شد.
علاوه بر شعر، وحدت در تدریس شرکت داشت. دیدگاههای عرفانیاش زندگی را کاوش کرد. خانوادهاش زمینه ایلی فراهم کرد. آموزش زودهنگامش پایه گذاشت. سفر به عراق الهامبخش بود. دیدگاههایش پیچیده بود. تأثیر بر ادبیات محدود اما عمیق است. مرگش پایان بود. میراثش جشن گرفته میشود.
