پدر صائب، میرزا عبدالرحیم، تاجری سرشناس بود و عمویش شمسالدین، معروف به شیرینقلم، خوشنویسی برجسته به شمار میرفت. صائب در کودکی نزد عمویش خوشنویسی آموخت و در اصفهان به تحصیل علوم زمان پرداخت. محیط فرهنگی پررونق اصفهان و حمایت خانواده، زمینهساز شکوفایی استعداد شاعری او شد.
صائب از جوانی به سرودن شعر پرداخت و به سرعت شهرت یافت. او در غزلسرایی تبحر ویژهای داشت و سبکی نوین را به کمال رساند که بعدها سبک هندی نامیده شد. نازکی خیال، لطافت اندیشه و مضمونسازیهای ظریف از ویژگیهای برجسته شعر او بود.
در جوانی به حج رفت و در بازگشت، به مشهد و زیارت اماکن مقدس سفر کرد. این سفرها تجربههای او را غنی ساخت و بر اندیشههایش تأثیر گذاشت. او سپس در سال ۱۰۳۴ قمری از اصفهان عازم هندوستان شد و در مسیر، مدتی در هرات و قندهار توقف کرد.
پس از آن، صائب به کابل رسید و با ظفرخان، حاکم کابل که خود شاعر و حامی ادبیات بود، آشنا شد. ظفرخان او را گرامی داشت و صائب قصایدی زیبا در توصیف کابل و مدح ظفرخان سرود. او از زیباییهای طبیعی کابل، مانند دامان کوهها و عشرتسرای آن، با شور و شوق یاد کرد.
صائب سپس همراه ظفرخان به هند رفت و در دربار گورکانیان، به ویژه نزد شاهجهان، مورد توجه قرار گرفت. حدود هفت سال در هند ماند و تجربههای این دوره بر سبک شاعریاش اثر عمیق گذاشت. او سپس به کابل بازگشت و مدتی دیگر آنجا اقامت گزید.
در سال ۱۰۴۲ قمری به اصفهان بازگشت و در دربار صفوی استقرار یافت. شاه عباس دوم به او مقام ملکالشعرایی اعطا کرد و او را شاه شاعران سبک هندی نامیدند. صائب در این دوره به اوج شهرت رسید و آثار بسیاری خلق کرد.
صائب شاعری کثیرالشعر بود و شمار ابیاتش را تا سیصد هزار بیت تخمین زدهاند، هرچند بیشتر منابع به صد و بیست هزار بیت اشاره دارند. آثار او عمدتاً غزل است و افزون بر فارسی، هفده غزل به ترکی آذربایجانی نیز سروده. او مثنوی کوتاهی به نام قندهارنامه دارد.
صائب در اواخر عمر از زندگی درباری کناره گرفت و بیشتر به خلوت پرداخت. او حدود سال ۱۰۵۵ خورشیدی در اصفهان درگذشت و در باغ تکیهای که خود ساخته بود، به خاک سپرده شد. آرامگاهش امروز در محله عباسآباد اصفهان، در خیابانی به نام او قرار دارد.
شعر صائب بخشی از میراث مشترک ادبیات فارسیزبانان است و زیبایی کابل، هند و اصفهان را در ابیاتش جاودانه کرده. منابع معتبر مانند دائرةالمعارف ایرانика، ویکیپدیا و تحقیقات ادبی، زندگی او را بر پایه اسناد تاریخی روایت کردهاند.
