محمدحسن بیوک معیری، معروف به رهی معیری، یکی از غزلسرایان برجسته معاصر بود که در دهم اردیبهشت سال ۱۲۸۸ خورشیدی در تهران زاده شد و در خانوادهای اهل ادب و هنر رشد کرد. پدرش محمدحسن خان مؤید خلوت پیش از تولد او درگذشته بود و نوه دوستعلی خان نظامالدوله، از وزیران ناصری، بود و این خاندان ادبی بر ذوق شاعری رهی تأثیر گذاشت.
رهی از کودکی به شعر، موسیقی و نقاشی علاقه نشان داد و در سیزده سالگی نخستین اشعارش را سرود و با تخلصهای مختلفی مانند گوشهگیر و زاغچه در نشریات آغاز کار کرد. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تهران گذراند و سپس وارد خدمت دولتی شد و در مشاغل مختلفی فعالیت کرد.
رهی در انجمن ادبی حکیم نظامی به مدیریت وحید دستگردی شرکت فعال داشت و یکی از اعضای مؤثر آن بود و بعدها در انجمن موسیقی ملی و فرهنگستان ایران نیز عضویت یافت. غزلهای دلنشین او در روزنامهها و مجلات منتشر میشد و شهرت یافت.
رهی در سال ۱۳۲۲ خورشیدی به ریاست کل انتشارات و رادیو منصوب شد و پس از بازنشستگی در کتابخانه سلطنتی کار کرد. او سفرهایی به ترکیه، شوروی، ایتالیا، فرانسه و افغانستان داشت و در مراسم ادبی شرکت کرد.
معروفترین آثار رهی غزلهایی مانند «شد خزان گلشن آشنایی»، «نوبهار است در آن کوش که خوش دل باشی» و «کاروان» هستند که با صدای خوانندگانی مانند عبدالوهاب شهیدی و اکبر گلپایگانی جاودانه شدند. او در برنامه گلهای رنگارنگ رادیو با داوود پیرنیا همکاری داشت و انتخاب شعر میکرد.
سبک رهی تحت تأثیر سعدی، حافظ و صائب بود و غزلهایش پر از احساسات عاشقانه، سادگی زبان و تصاویر زیبا است. دیوان او شامل «سایه عمر» و «آزاده» است که مجموعه غزلها و تصنیفهایش را دربرمیگیرد.
رهی تا پایان عمر مجرد زیست و زندگی سادهای داشت و شعر را پناه دردهای پنهان خود میدانست. او در انواع شعر از قصیده تا رباعی سروده دارد اما غزل را بیشتر دوست داشت.
رهی معیری در برنامههای رادیویی و محافل ادبی فعال بود و با شاعرانی مانند شهریار و امیری فیروزکوهی دوستی داشت. آثار سیاسی و فکاهی او نیز در نشریات چاپ میشد.
رهی در اواخر عمر به سرطان معده مبتلا شد و پس از عمل جراحی در انگلستان، بهبود نیافت. میراث او در غزلهای عاشقانه و تصنیفهای ماندگار نهفته است که همچنان خوانده میشوند.
رهی معیری در بیست و چهارم آبان سال ۱۳۴۷ خورشیدی در سن پنجاه و نه سالگی در تهران درگذشت و در مقبره ظهیرالدوله شمیران به خاک سپرده شد و نامش به عنوان یکی از بهترین غزلسرایان معاصر جاودانه ماند.
