لقمان اهل حبشه (منطقهای در آفریقا، شامل نواحی سودان و اتیوپی امروزی) بود و سیاهپوست و بردهای از آنجا به سرزمین بنیاسرائیل آورده شد.
او در زمان حضرت داود علیهالسلام زندگی میکرد و با او همکاری داشت، بهویژه در قضاوت و مشاوره.
لقمان بردهای بود که به قیمت سی مثقال طلا فروخته شد، اما با قرارداد آزادی (مکاتبه) آزاد گردید و اولین بردهای بود که چنین کرد.
خداوند حکمت را به او داد زیرا راستگو، امانتدار، ساکت در امور بیفایده و بسیار متفکر بود؛ نه به خاطر مال، مقام یا زیبایی ظاهر.
در قرآن سورهای به نام او (سوره لقمان) آمده و خداوند میفرماید: «وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ» یعنی ما به لقمان حکمت دادیم که خدا را شکر کن.
لقمان حکمتهای خود را به صورت نصیحت به پسرش بیان کرد؛ نصیحت اول: شریک قرار نده برای خدا، زیرا شرک ظلم بزرگی است.
او به پسرش گفت: نماز را برپا دار، امر به معروف و نهی از منکر کن و در سختیها صبر پیشه کن.
لقمان توصیه کرد: در راه رفتن متکبرانه قدم برمدار، صدای خود را بلند نکن و تواضع داشته باش؛ اینها نشانههای حکمت است.
او عمر طولانی داشت و در منابع معتبر اسلامی، حکمتهای او در تفاسیر، احادیث شیعه و سنی نقل شده است.
