از نامهٔ سیاه نترسم که روزِ حشر

همهٔ ما به حکمِ بشر بودن و جایز‌الخطا بودن هرگز از خطا و گناه بری نیستیم. هیچ‌کس نمی‌تواند ادّعا کند که در عمرِ خویش هیچ گناهی مرتکب نشده است. البته هستند کسانی که به سبب توهّماتِ خود چنین می‌پندارند؛ خود را از هرگونه گناه بری می‌دانند و تنها دیگران را دامن‌آلود می‌دانند. حافظ امّا به همهٔ انسان‌ها این بشارت و امید را می‌دهد که هرچند گناه بسیار کرده‌اید و به اصطلاح نامهٔ اعمالِ شما سراسر سیاه است، از لطف و بخششِ خداوند ناامید نباشید و بدانید که خداوند همواره دنبالِ بهانه‌ای است که بندگانِ گناهکار، امّا پشیمانِ خود را ببخشاید. شرطِ بخشش، آگاهی از گناهانی است که مرتکب شده‌ایم؛ اعتراف به آنها و طلبِ بخشش از خداوند که هر یک در جایِ خود مهّم است. چشم‌بستن بر گناهانِ گذشته و تداوم بر گناهان و صرفاً امید بر بخششِ خداوند داشتن، البته که نه شرطِ انصاف است و نه نشانهٔ صدق و خلوصِ بنده به شمار می‌رود.

علی منهاج