گویند بکوش تا بیابی

گویند بکوش تا بیابی
می کوشم و بخت یاورم نیست
قِسمی که مرا نیافریدند
گر جهد کنم میسّرم نیست
(سعدی/ترجیع بند ها)

برای رسیدن به هدف می باید جهد کرد؛ اما گاه تلاش ما به نتیجه مطلوب منتهی نمی شود. اگر کوشش نمودیم اما نتیجه دلخواه حاصل نشد؛ نباید چنین تعبیر کنیم که جهد سودی ندارد و حرکت کردن بیهوده است. به نظر می رسد سعدی در این بیت از بی فایده بودن جهد سخن نمی گوید بلکه عقیده دارد که اگر تا این لحظه تلاشم نتیجه نداشته است، آن را ناشی از بی حرکت بودن خود نمی دانم، بلکه حکمت الهی می نامم. شاید در نظر عوام، مردم این ناکامی را به نداشتن بخت و اقبال نسبت دهند اما حقیقت آن است که گاه خداوند به رغم تلاش ما، نتیجه ای دلخواه برایمان رقم نمی زند زیرا در آن مطلوب شرّی است که ما از آن بی خبر هستیم. بر ماست که در حدّ توان سعی کنیم، به خداوند توکل کنیم و هر نتیجه ای را خیری از سوی خدا بدانیم که حکمت مهرآمیز پروردگار اقتضا کرده است.

علی منهاج