گفت دینِ عامیان؟ گفتم شنید
گفت: دینِ عارفان؟ گفتم: که دید
(اقبال لاهوری)
گفت: دینِ عارفان؟ گفتم: که دید
(اقبال لاهوری)
اگر کسی تنها به آنچه دربارهٔ دین و ایمان به او میگویند بسنده کند و بابِ تقلیدِ محض را بگشاید، به تعبیرِ اقبال لاهوری دینِ او دینِ عامیان است. اما آنکه به گفتهها و شنیدهها بسنده نمیکند، در کنارِ تحقیق و تفکّر، دل را نیز برای درکِ حقایقِ هستی به کار میگیرد و دین و ایمانِ خود را با بصیرت و آگاهیِ ذهنی و دلی قوام میبخشد؛ دینِ او دینی عارفانه است. عارفان در کنارِ علوم اکتسابی و تحصیلی و کتاب و دفتر، به علوم اکتشافی و دل و جان نیز میپردازند و از در هم آمیختنِ همهٔ اینها دین و ایمانی محکم و مستند میسازند.
علی منهاج
