حکیم ابومعین ناصر بن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی در حدود سال ۳۸۳ هجری شمسی (۳۹۴ قمری) در روستای قبادیان از توابع بلخ دیده به جهان گشود.
خانواده او از دهقانان و اشراف محلی بلخ بودند و جایگاه اجتماعی برجستهای داشتند.
ناصر خسرو از کودکی به فراگیری علوم زمان خود پرداخت و در دانشهای فلسفه، حکمت، ریاضیات، نجوم و ادبیات مهارت یافت.
او در جوانی به دربار غزنویان و سپس سلجوقیان راه یافت و مناصب دیوانی مانند نویسندگی و حسابداری بر عهده گرفت.
در حدود چهل سالگی، رویایی مشهور دید که زندگی او را دگرگون کرد و به سوی جستجوی حقیقت سوق داد.
پس از این تحول درونی، شغل دیوانی را رها کرد و به سفری هفتساله پرداخت که یکی از مشهورترین سفرهای ادبی و فلسفی تاریخ است.
سفر او از بلخ آغاز شد و به مکه، شام، مصر، یمن و بخشهای مختلف خراسان گذشت.
در مصر با فاطمیان و مذهب اسماعیلی آشنا شد و به این مذهب گروید و به عنوان داعی فعالیت کرد.
پس از بازگشت به بلخ، به دلیل تبلیغ مذهب اسماعیلی با مخالفتهای شدید روبرو شد و مجبور به فرار به یمگان در بدخشان گردید.
در یمگان سالهای پایانی عمر را در تبعید گذراند و به تألیف آثار پرداخت، در حالی که از دنیای بیرون دور بود.
آثار برجسته او شامل سفرنامه، دیوان اشعار، زاد المسافرین، گشایش و رهایش و وجیه الدین است.
سفرنامه ناصر خسرو یکی از ارزشمندترین اسناد جغرافیایی و فرهنگی قرن پنجم هجری به شمار میرود.
اشعار او اغلب فلسفی، اخلاقی و انتقادی هستند و از سبک خراسانی پیروی میکنند.
ناصر خسرو به عنوان فیلسوف و متکلم اسماعیلی، در دفاع از عقاید خود آثار عمیقی نگاشت.
او در سالهای پایانی عمر در یمگان درگذشت، حدود سال ۴۶۷ هجری شمسی (۴۸۱ قمری)، و آرامگاهش امروز زیارتگاه است.
