رخشنده اعتصامی، معروف به پروین اعتصامی، برجستهترین شاعر زن معاصر بود که در بیست و پنجم اسفند سال ۱۲۸۵ خورشیدی در تبریز زاده شد و در خانوادهای فرهنگی رشد کرد. پدرش یوسف اعتصامی آشتیانی، نویسنده، مترجم و ناشر مجله بهار بود و مادرش اختر فتوحی از شاعران آذربایجانی به شمار میرفت.
پروین از کودکی زیر نظر پدر زبان فارسی، عربی و انگلیسی آموخت و از هفت سالگی شعر سرود و استعداد شگفتانگیزی نشان داد. خانواده در سال ۱۲۹۱ خورشیدی به تهران مهاجرت کرد و پروین در مدرسه آمریکایی تهران تحصیل کرد و در سال ۱۳۰۳ خورشیدی فارغالتحصیل شد.
پروین در جشن فارغالتحصیلی خطابهای با عنوان «زن و تاریخ» ایراد کرد که در آن به جفای تاریخی مردان به زنان و نیاز به آموزش زنان اشاره نمود. او از نوجوانی اشعاری در قالب مناظره سرود که سبک ویژهاش شد.
پروین در سال ۱۳۱۳ خورشیدی با پسرعموی پدرش ازدواج کرد اما به دلیل اختلاف فکری پس از چند ماه جدا شد و به تهران بازگشت. او مدتی در کتابخانه دانشسرای عالی کتابدار بود.
دیوان پروین در سال ۱۳۱۴ خورشیدی با مقدمه ملکالشعرای بهار منتشر شد و شامل قصیده، مثنوی، قطعه و مناظره است که مضامین اخلاقی، اجتماعی و انتقادی دارد. اشعاری مانند «اشک یتیم»، «گوهر و سنگ» و «مست و هشیار» از معروفترین آثار او هستند.
سبک پروین ساده، روان و پر از پند اخلاقی است و مناظرههایش میان اشیاء و موجودات برای بیان مسائل اجتماعی نوآورانه بود. او نشان علمی رضاشاه را نپذیرفت و از تدریس در دربار خودداری کرد.
پروین زندگی ساده و منزوی داشت و بیشتر به مطالعه و سرودن پرداخت و با شاعرانی مانند ملکالشعرای بهار و پدرش همکاری ادبی داشت. آثارش تأثیر زیادی بر ادبیات اخلاقی و feminist گذاشت.
پروین در سالهای آخر عمر به دلیل بیماری کمتر شعر سرود و انزوا را برگزید. میراث او در شعر تعلیمی و مناظرهای نهفته است که الگویی برای شاعران زن شد.
روز تولد پروین در تقویم رسمی روز بزرگداشت او نامگذاری شده و جشنواره ادبی به نامش برگزار میشود. آرامگاه او در قم در حرم فاطمه معصومه قرار دارد.
پروین اعتصامی در پانزدهم فروردین سال ۱۳۲۰ خورشیدی در سن سی و چهار سالگی بر اثر بیماری حصبه در تهران درگذشت و مرگ زودرس او ضایعه بزرگی برای ادبیات بود.
