هر که را با ضدِّ خود بگذاشتند

هر که را با ضدِّ خود بگذاشتند
آن عقوبت را چو مرگ اِنگاشتند
(مثنوی، دفتر پنجم،بیت ۸۳۸)

بدترین عذاب به تعبیر مولانا آن است که آدمی با کسی که هم‌سنخ و هم‌جنس او نیست و در واقع ضدِّ احساسات و افکار اوست همدم و همنشین شود. دردناک‌تر از این نیست که میان دو نفر هیچ رابطهٔ کلامی و احساسی ایجاد نشود و هیچ‌کدام حرف دیگری را نفهمد. به تعبیر مولانا این نوع رابطه آنقدر بد و آزاردهنده است که همچون مرگ می‌ماند. پیش از برقراریِ رابطهٔ عمیق و یا هم‌زیستی می‌بایست هر کس طرفِ مقابلِ خود را به درستی بشناسد تا دچار عذاب نشود.

علی منهاج