کفر باشد پیشِ او جز بندگی
(مثنوی، دفتر پنجم)
نکتۀ بسیار مهمی در مصراع اول بیت است که رابطۀ عشق و زندگی را عمیقا توضیح میدهد. شاید با طرح این سوال بهتر به این نکتۀ مهم پی ببریم: آیا عشق را در زندگی باید جست یا زندگی را در عشق؟ یعنی از عشق زندگی حیات مییابد، رشد میکند و فربه میشود و یا از زندگی عشق به وجود میآید؟
نظر مولانا به درستی و نهایت موشکافی این است که زندگی را در عشق باید جست. به عبارت دیگر خالق زندگی عشق است. البته بدون تردید ما میتوانیم زندگی داشته باشیم و در آن عشقی وجود نداشته باشد اما این زندگی فاقد ارزش است و آن زندگی معنادار و معتبر نیست.
زندگی بدون عشق مثل انگشتری بدون نگین است که بر دست کردهایم. گرچه ظاهرا انگشتری داریم، هیچ معنا و ارزشی در آن نیست.
اگر همه امکانات مادی در این عالم برای ما فراهم باشد و تصور کنیم که نیازی به نعمت دیگری در زندگی نداریم اما از سوی دیگر عشق در زندگی ما وجود نداشته باشد، در حقیقت هیچ نداریم.
علی منهاج
