نه خود می‌رود هر که جویانِ اوست

نه خود می‌رود هر که جویانِ اوست
به عُنفَش کِشان می‌بَرَد لطفِ دوست
(سعدی، بوستان، باب هشتم)

اگر آدمی دلی به سوی پروردگار خویش دارد نه صرفاً به واسطهٔ جهد و همّت خود اوست بلکه به لطف و محبت پروردگار نیز می‌باشد. برخی در خلوت خود یا نزد دیگران به این امر مباهات می‌کنند که در زندگی میل و کششی به سمت خداوند داشته‌اند، طاعات بسیار کرده‌اند، بندگی او را پذیرفته‌اند و در درگاه خداوند اعتباری یافته‌اند؛ در حالی که رابطهٔ آدمی با خداوند یک سویه نیست و خداوند است که در دل بنده شوق و ذوقی و به اصطلاح طلب به وجود می‌آورد و او را به سوی خود می‌خواند. بدون تردید بقیهٔ راه البته با بنده است که به این ندا و کشش درونی گوش بسپارد و با جهد و همّت خود به خداوند نزدیک شود.

علی منهاج