مسلمانی همی باید به کردار
(عطار، اسرارنامه)
مسلمان زاده شدن و در فرهنگی اسلامی رشد کردن و سخنان اسلامی دیگران را در این حوزه تکرار کردن، تنها مسلمان بودن در لفظ است. به تعبیر عطار اگر معیار «حرف» باشد، مسلمان در دنیا بسیار است. هر کس میتواند طوطیوار حرفهای اسلامی را تکرار کند.
اگر کسی تنها به واسطۀ خانوادهای مذهبی که در آن به دنیا آمده، رشد یافته و با آداب و رسوم دینی آشنا شده خود را دیندار بداند خطایی بزرگ مرتکب شده است. تکرار حرفهای دیگرانی که آنها هم بر همین سیاق مسلمان شدهاند دینداری واقعی نیست.
از نظر عطار دینداری- و در اینجا مسلمانی- به «کردار» است و منحصر به گفتار نیست. اما اینکه این کردار خود چیست جای بحث دارد. اگر کردار را صرفاً به اعمال دینی خلاصه کنیم و هر کسی را که آنها را نعل به نعل انجام داد، دیندار واقعی بدانیم؛ در حق دین ظلم کردهایم. شریعت به تنهایی برای دینداری کافی نیست. مثلا اگر من نماز بخوانم اما معنای آن را ندانم و اصلاً ندانم چرا نماز میخوانم؛ صرفاً عملی ناکامل انجام دادهام. و یا اگر بگویم غیبت بد است و گناه دارد اما در عمل غیبت کنم، دیندار واقعی نیستم.
علی منهاج
#عطار_نیشابوری
