که طبع لئیمش دگرگون شود
(سعدی)
شخصیت انسان یعنی درون او هر چه باشد بیرون او را تحت تاثیر قرار میدهد. شخصی که دارای صفت بخشندگی است هر جا و در هر زمانی که باشد این ویژگی تا مجالی یابد به بیرون تراوش میکند. اگرچه محیط نیز بر انسان اثر میگذارد، اما وقتی شخصیّت انسان شکل گرفت خیلی سخت میتوان آن را تغییر داد.
سعدی مثالی میآورد و میگوید گمان نکنید که اگر شخصی پست و فرومایه حتی به ثروت قارون برسد شخصیّتش عوض می شود. ابدا چنین نیست. شخصیّت این فرد با همین ویژگی فرومایگی شکل گرفته است. شاید در اطراف خود دیده باشیم کسانی که ابتدا ثروتی نداشتند و شخصیّت موجّهی نیز نداشتند اما وقتی به ثروتی رسیدند همان شخصیّت ناموجه خود را حفظ کردند و یا برعکس، محیط چنان بر آنها اثر گذاشت که اگر انسانی نیک بودند به فردی بدکار تبدیل شدند. روشن است که محیط نیز در تغییر انسان مهم است اما شخصیت هر چه باشد معمولا بر محیط غلبه میکند.
علی منهاج
