که کس را زهرهٔ چون و چرا نیست
(عطار، الهی نامه)
قبای فهمِ عالَم و رازهای آن در قدّ و قامتِ عقلِ جزوی ما نیست. این اصل را اگر از یاد نبریم؛ تکبّر، خودخواهی و انانیّت از ما دور خواهد شد. چون و چرا در راز و رموز این عالَم گرچه کارِ علم است و امری مطلوب و بایسته، تواضع نیز واجب و برای پیشرفتِ علم سودمند است. نباید فراموش کنیم که عقل در برابر عظمتِ عالَم ناچیز است. عالمانی که بدون توکّل بر خداوند و تنها با تکّیه بر عقل و هوشِ خود می خواهند رازی از رازهای عالَم را کشف و آن را بگشایند، متکبّرانی هستند که همین تکبّر آنها را بر زمین خواهد زد. خودبینیِ آنان باعث می شود که به بیراهه روند و در حالِ غفلت دنیا را ترک کنند.
علی منهاج





