قبلهٔ عقلِ مُفلسِف شد خیال
(مثنوی/دفتر ششم)
کسانی که تنها با عقل در راه حلّ مسایل این عالم می کوشند، همچون کسی هستند که در اطاقی تاریک به دنبال روزنه ای از نور می گردد. اما آنان که همچون عرفا در کنار شمع عقل، خورشید دل را نیز به کار می گیرند، به دنبال نور نمی گردند بلکه نور می آفرینند و خودشان اطاق را روشن می کنند. مولانا مقصد عقلِ محض را خیال یا تصوّر و نقش می داند اما مقصدِ دل را روشنی بخشی می داند؛ کیفیتی که در پرتو آن، می توان نقش ها را دید. عارف نقش نمی آفریند بلکه نور بر نقش ها می اندازد. نقش ها در همه ی عالم پراکنده هستند و تنها نوری لازم است که دیدن آنها را میسر کند.
علی منهاج





