عقل سایهٔ حق بوَد، حق آفتاب

می‌گویند عقل بزرگترین سرمایهٔ آدمی است. از جهتی این سخن درست است. استفاده از عقل در همهٔ امور زندگی به عنوان قوی‌ترین منبع هم موجّه است و هم لازم به نظر می‌رسد. اما منبع دیگری نیز وجود دارد که از عقل بالاتر و غفلت از آن زیان‌آور است. این منبع به تعبیر مولانا حق است.
مولانا عقل را سایهٔ خورشید حق می‌داند. خورشیدی که اگر نبود سایه‌ای نیز نبود. به تعبیر دیگر این خورشید همان عقلِ عقل است. آنچه عقل جزوی مخدوم اوست. آنچه عقل جزوی کشف می‌کند سایه‌ای از عقل کلّ است و همین سایه بودن او را از خطا مبرّا نمی‌کند.

علی منهاج