عقلِ تحصیلی، مثالِ جویها
کآن رَوَد در خانهای از کویها
راهِ آبش بسته شد، شد بینوا
از درونِ خویشتن جُو چشمه را
(مثنوی، دفتر چهارم)
کآن رَوَد در خانهای از کویها
راهِ آبش بسته شد، شد بینوا
از درونِ خویشتن جُو چشمه را
(مثنوی، دفتر چهارم)
علمی که آدمی از کتاب و مدرسه و معلم میآموزد در جای خود ضروری و مفید است اما مولانا علمِ دیگری را نیز واجب میداند؛ شاید بتوان این نوع از علم را علمِ علم نام نهاد. علمی که درونی است و در اثرِ شناختِ خویشتن به دست می آید. تأمل در این علم، درونِ آدمی بینش و معنویّتی پدید میآورد که به منبعی غیرِ مادّی متّصل است و از آنجا سرچشمه میگیرد. به تعبیرِ مولانا این علم همچون چشمه است و علمهای بیرونی جویی بیش نیستند. جوی خطرِ تمام شدن و به گِل نشستن دارد، اما علمِ درونی چشمه است، همواره میجوشد و آدمی را تازه و سیراب میگرداند. نباید تنها به علمِ بیرونی اکتفا کرد و مفتون و مستغرق آن شد.
علی منهاج
