دست بر لب میزند یعنی که بس
(مثنوی، دفتر چهارم)
سکوت در مقایسه با سخن همچون بحری است که جویی در برابر آن است . هر قدر هم سخن باارزش، پرمحتوا و ناب باشد، در برابر سکوت ارزش چندانی ندارد.
خاموشی و سکوت از سختترین کارهاست. اما سخن گفتن، حتی سخنان نیک و پرمغز گفتن، کار چندان سختی نیست.
مولانا بارها به خود نهیب میزند که خاموش باش. از سخن گفتن زیاد بپرهیز. دیگرانی هستند که به قول او خوشنفس هستند اما خاموشند و لب نمیگشایند. دیگرانی که سخنشان با گوش سر فهم نمیشود و خاموشی را نیکتر یافتهاند یا آنکه مخاطبی نیافتهاند که قدر سخن آنها را بداند.
از سوی دیگر سخن گفتن به مخاطب نیز بستگی دارد. بسیاری از سخنان ساده را هم نمیتوان به هر کس گفت. آنان در حقیقت با گوش سر هم قادر به درک آن نیستند.
سخنانی نیز هستند که هیچکس مگر عدهای معدود و خاص قادر به درک آنها نیستند. درکی از راه درون که با گوش دل میسر میشود. به بیان دیگر، نباید به راحتی و با هر کسی سخن گفت. خاموشی گزیدن در اغلب موارد پسندیدهترین کار است.
علی منهاج
