عقل کِهبوَد؟ در قمر افتد خسوف
(مثنوی، دفتر پنجم)
اتفاقاتی هست که آنها را نمیتوان با عقل توضیح داد؛ یعنی عقل قدرت فهم و تحلیل آن اتفاق را ندارد. چنین اتفاقاتی از حوزۀ عقل بیرونند و به اصطلاح فراعقلی هستند.
نمیتوان به صرف اینکه عقل در توجیه چنین اموری عاجز است آنها را انکار کرد. مولانا این نوع اتفاقات و بهطور کلیتر هر نوع اتفاقی در این عالم را حکم خداوند میداند و آن را تقدیری مینامد که بدون لحظهای تاخیر رخ میدهد.
از این سخن میتوانیم درسی بگیریم و آن اینکه هر اتفاقی چه بد و چه خوب تقدیری است که برایمان رقم خورده است. نه باید از اتفاق خوب بسیار خوشحال شد و نه از اتفاق بد بسیار ناراحت گردید. آنچه خداوند میخواهد همان می شود و تنها ارادۀ او در این عالم جاری است؛ اما از انجا که ما نمیدانیم چه اتفاقاتی در زندگی برای ما رخ خواهد داد باید در حد توان از اراده و عقل خود استفاده کنیم.
علی منهاج
