چیست تاریخ ای‌ ز خود بیگانه‌ای

تاریخ‌خواندن خوب است اما نَه صرفاً به عنوانِ داستان‌هایی سرگرم‌کننده که پس از مدّتی به فراموشی سپرده می‌شوند. اقبال ما را به خواندنِ تاریخ تشویق می‌کند تا از وقایعِ آن درس و عبرت بگیریم و به خود آییم. به تعبیرِ او تاریخ ما را نسبت به خود آگاه می‌کند که کجا به بیراهه رفته‌ایم و کجا درست عمل کرده‌ایم. خطابِ اقبال به همه ملّت‌هاست که باید حداقل تاریخِ خود را خوب بدانند و آن را صرفاً داستان یا افسانه ندانند؛ بلکه در بابِ آن تأمل کنند تا به خودشناسی و فرهنگ‌شناسی برسند و خطاهای گذشته را تکرار نکنند. هر ملّتی با تأمل در تاریخِ خود می‌تواند پیشرفت کند و روزگارِ بهتری برای خود و دیگر ملّت‌ها بسازد.

علی منهاج