چون حقیقت پیش او فرْج و گلوست

غریزه امری جبری است که پروردگار در وجود آدمی نهاده است و نیمه خاکی سرشت انسان را رقم می زند؛ اما کیفیت پرورش و مدیریت غرایز در محدوده اختیار بشر قرار دارد. کسانی که نمی توانند امیال مادی خود را مدیریت کنند در واقع همه وجود خود را به جبر سپرده اند و بر اختیار خویش خط بطلان کشیده اند. مولانا در این بیت گفتگو با چنین افرادی را بی ثمر می داند و باور دارد سخن گفتن از معنویت و تاکید بر عنصر اختیار در نزد چنین افرادی اتلاف وقت است. شهوات و امیال مادی تنها مفهومی است که در دایره تنگ فهم این افراد می گنجد.

علی منهاج