چو تو خود کُنی اختر خویش را بَد

آیا ما خودمان به خودمان بد می‌کنیم یا دیگران به ما بد می‌کنند؟ ظاهراً هم ما به خودمان بد می‌کنیم و هم دیگران به ما بد می‌کنند.
اما سوال مهم‌تر شاید این است که کدام بیشتر به ما بد می‌کنند؟ بدی خودمان در حق خود بیشتر است یا دیگران به ما با درجه بیشتری بد می‌کنند؟
در پاسخ به این سوال طبیعتاً دو گروه خواهیم داشت، گروهی موافق گزینهٔ اول و گروهی موافق گزینهٔ دوم هستند. گروهی که معتقدند که دیگران به ما بد می‌کنند همواره مقصر را نه خودشان که دیگران می‌دانند. این گروه هرگز گریبان خود را نمی‌گیرند و تصور نمی‌کنند که شاید گاه این خود ما هستیم که برای خود مشکل می‌آفرینیم و به خود بد می‌کنیم.
ناصر خسرو می‌گوید وقتی کسی به خود بد می‌کند نمی‌تواند از دیگران و یا به طور کلّی از هستی انتظار داشته باشد که روی خوش ببیند. به تعبیر دیگر خود کرده را تدبیر نیست. آدمی همیشه و قبل از هر چیز یا هر فرد دیگر در مشکلاتی که برایش پیش می‌آید باید خود را واکاوی کند و اشتباهات خود را ببیند و پس از به نقش دیگران بیندیشد و گریبان آنان را بگیرد.

علی منهاج