چه جرم کرده‌ام ای جان و دل به حضرتِ تو

بسیاری از اوقات گمانِ ما این است که طاعاتِ ما موردِ قبولِ درگاهِ حق نیست و این گمان به سببِ گناهانی است که خود از انجام آن آگاهیم. رد یا قبولِ طاعاتِ ما را تنها خودِ حضرتِ حق می‌داند و نه ما یا فردی دیگر که دایرهٔ آگاهیِ محدودی داریم. این تصوّر از سویِ ما که کدام طاعت قبول و کدام رد است تصوّری غلط به شمار می‌رود. آنچه مهم است توبه از گناهان و ادامهٔ طاعات است. خداوند ما را به توبه و استمرارِ طاعات خوانده و نه قضاوت در پذیرش یا ردِ توبه و طاعتی که انجام می‌دهیم. البته روشن است که اگر طاعت صرفاً ظاهری انجام شود در مقایسه با طاعتی که با عشق انجام شود، قدر و منزلتی ناچیز دارد.

علی منهاج