درشتان را ملایم طینتی هایم خجل دارد
زبان از نرم گویی سر نگون افتاد دندان را
شرح:
اینجا مذمّت بد گویی و درشت طبعی است، نرمش در برابر مردمان خشین برایشان خجالت آور است و اگر در برابر مردمان سر کش و خود خواه نرمش نشان داده شود بسا اوقات ـ نه همه اوقات ـ مفید واقع میگردد. بیدل هم بیان میدارد که ملایم خویی درشتی را دوایی است.
در مصرع دوم مثال می آورد: بخاطر که زبان نرم است، دندان را که درشت است سر نگون قرار داده است. یعنی طرف تیزی دندان در بیره فرو رفته است و طرف هموار آن بسوی زبان است. این میتواند یک قاعده و اصل اکثری باشد، نه قاعدهء کلی و مطلق. چون خود بیدل سروده است:
«اظهار عجز نزد جفا پیشه ابلهیست»
«دود کباب باعث طغیان آتش است»
یا
«به ناکسان چو رسی حرمت تواضع کن»
«دری که پست بود باید خمیده گذشت»
خداوند (ج) در این باره چنین ارشاد فرموده است: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ…54 سوره المائدة « اي كسانيكه ايمان آورده اید کسی باز گردد از دینش زودیست که می آورد خدا به قومی که دوست دارد آنها را و آنها دوست دارند خدا را، در برابر مسلمانها نرم اند و در برابر کفار بسیار با عزت و سخت گیر…»
در سورهء محمد چنین فرموده است: محمد رسول الله والذین آمنوا معه اشدّاء علی الکفّار رحماء بینهم…«محمد فرستادهء خداست و کسانی که ایمان آورده اند به او شدید هستند در برابر کفار و مهربان هستند در میان خود…»
با تأسف که زندگی امروزی ما بر عکس است… در مقابل کفار کرنش، چاپلوسی و بوت پاکی میکنیم و در برابر مسلمانها کینه توز، دشمن، غیر متحمل و…
* پیامبر صلی الله علیه وسلم روزی در برابر حضرت عائشه رضی الله عنها که صدای خود را بخاطر موضوعی کمی بلند کرد فرمودند: به نرمی! به نرمی!
* آیات اولی سورهء «عبس» هم بخاطر غضب خفیف پیامبر صلی الله علیه وسلم در برابر عبدالله ابن ام مکتوم که صحابی جلیل قدر و نا بینا بود نازل شد. حضرت پیامبر با سران مشرکین جلسه ای داشت و از آمدن ابن ام مکتوم نا خرسند شد و این سوره نازل شد.
زبان از نرم گویی سر نگون افتاد دندان را
شرح:
اینجا مذمّت بد گویی و درشت طبعی است، نرمش در برابر مردمان خشین برایشان خجالت آور است و اگر در برابر مردمان سر کش و خود خواه نرمش نشان داده شود بسا اوقات ـ نه همه اوقات ـ مفید واقع میگردد. بیدل هم بیان میدارد که ملایم خویی درشتی را دوایی است.
در مصرع دوم مثال می آورد: بخاطر که زبان نرم است، دندان را که درشت است سر نگون قرار داده است. یعنی طرف تیزی دندان در بیره فرو رفته است و طرف هموار آن بسوی زبان است. این میتواند یک قاعده و اصل اکثری باشد، نه قاعدهء کلی و مطلق. چون خود بیدل سروده است:
«اظهار عجز نزد جفا پیشه ابلهیست»
«دود کباب باعث طغیان آتش است»
یا
«به ناکسان چو رسی حرمت تواضع کن»
«دری که پست بود باید خمیده گذشت»
خداوند (ج) در این باره چنین ارشاد فرموده است: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ…54 سوره المائدة « اي كسانيكه ايمان آورده اید کسی باز گردد از دینش زودیست که می آورد خدا به قومی که دوست دارد آنها را و آنها دوست دارند خدا را، در برابر مسلمانها نرم اند و در برابر کفار بسیار با عزت و سخت گیر…»
در سورهء محمد چنین فرموده است: محمد رسول الله والذین آمنوا معه اشدّاء علی الکفّار رحماء بینهم…«محمد فرستادهء خداست و کسانی که ایمان آورده اند به او شدید هستند در برابر کفار و مهربان هستند در میان خود…»
با تأسف که زندگی امروزی ما بر عکس است… در مقابل کفار کرنش، چاپلوسی و بوت پاکی میکنیم و در برابر مسلمانها کینه توز، دشمن، غیر متحمل و…
* پیامبر صلی الله علیه وسلم روزی در برابر حضرت عائشه رضی الله عنها که صدای خود را بخاطر موضوعی کمی بلند کرد فرمودند: به نرمی! به نرمی!
* آیات اولی سورهء «عبس» هم بخاطر غضب خفیف پیامبر صلی الله علیه وسلم در برابر عبدالله ابن ام مکتوم که صحابی جلیل قدر و نا بینا بود نازل شد. حضرت پیامبر با سران مشرکین جلسه ای داشت و از آمدن ابن ام مکتوم نا خرسند شد و این سوره نازل شد.
