بگذر ز غنا تا نشوی دشمن احباب
اول سبق حاصل زر ترک سلام است
شرح:
این بیان یک مطلب اجتماعی است. عادت بر اینست که هر گاه انسان در ده و محیط خود نادار و فقیر باشد، مردم به او احساس همدردی میکنند و در مواردی به او کمک و یاری می رسانند. ولی اگر همین انسان دارنده شد، مردم او را به دیدهء رقابت و بد می بینند. حتی بسا اوقات واقع شده است که فرزندان و اقارب دشمن شخص دارنده شده اند و خواستند برای بچنگ آوردن مال او را از سر راه خود بردارند. بیدل هم همین را بیان میدارد که؛ اگر از غنا مندی گذشتی دیگر کسی با تو دشمن نیست.
در جای دیگری نزدیک به همین شرح خود بیدل میگوید:
مال غنی باعث جنجال وارث است
نیک بخت آنکسی که بمرد و کفن نبرد
تعبیر ضعیف دیگر اینست که؛ غنا به معنای بی نیازی و تکبر ترجمه شود. وقتی انسان خود را بی نیاز از دیگران احساس کرد و به تعبیر عامیانه «پروای کسی را نداشت» دوستان دشمن او میشوند. ولی مصرع دوم تعبیر اول را بیشتر تقویت میکند.
در مصرع دوم مثال می آورد که؛ اولین تأثیر و سبق که زر «طلا» بر انسان میدهد ترک سلام دادن است.
من خود این صحنه را بار ها دیده ام که، شخص نو به دوران رسیده به دیگران سلام نمیدهد. این یک تمثیل و ادعا نیست، یک واقعیت محض است.
در میانه عامهء مردم این یک عادت است که وقتی دارنده شدند دیگران را خوار و پست می شمارند و به آنها القاب و صفات سبک میدهند. محیط آنوقت بیدل آگنده از این عادات بوده و متأسفانه حالا هم آنجاها چنین است.
* خداوند کریم در سورهء «الهمزة» این مطلب را با زیبایی عجیبی بیان نموده است:
وَيْلٌ لِّكُلِّ هُمَزَةٍ لُّمَزَةٍ 1 الَّذِي جَمَعَ مَالاً وَعَدَّدَهُ 2 يَحْسَبُ أَنَّ مَالَهُ أَخْلَدَهُ 3 كَلاَّ لَيُنبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِ 4 وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْحُطَمَةُ 5 نَارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ 6 الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الأَفْئِدَةِ 7 إِنَّهَا عَلَيْهِم مُّؤْصَدَةٌ 8 فِي عَمَدٍ مُّمَدَّدَةٍ 9.
«هلاکت باد برای کسیکه مردم را به القاب پست یاد میکنند، کسانیکه مال را حساب کرده و اندوخته اند، گمان میکنند که مالشان جاویدان است و….»
* «پیامبر صلی الله علیه وسلم روزی با یاران مبارک از محلهء می گذشت، حیوان خود مرده ای را دید، به یاران مبارک گفت: آیا این خود مرده نزد شما ارزشی دارد؟ گفتند: خیر! جناب فرمودند: دنیا نزد خداوند به اندازهء همین هم ارزش ندارد»
اول سبق حاصل زر ترک سلام است
شرح:
این بیان یک مطلب اجتماعی است. عادت بر اینست که هر گاه انسان در ده و محیط خود نادار و فقیر باشد، مردم به او احساس همدردی میکنند و در مواردی به او کمک و یاری می رسانند. ولی اگر همین انسان دارنده شد، مردم او را به دیدهء رقابت و بد می بینند. حتی بسا اوقات واقع شده است که فرزندان و اقارب دشمن شخص دارنده شده اند و خواستند برای بچنگ آوردن مال او را از سر راه خود بردارند. بیدل هم همین را بیان میدارد که؛ اگر از غنا مندی گذشتی دیگر کسی با تو دشمن نیست.
در جای دیگری نزدیک به همین شرح خود بیدل میگوید:
مال غنی باعث جنجال وارث است
نیک بخت آنکسی که بمرد و کفن نبرد
تعبیر ضعیف دیگر اینست که؛ غنا به معنای بی نیازی و تکبر ترجمه شود. وقتی انسان خود را بی نیاز از دیگران احساس کرد و به تعبیر عامیانه «پروای کسی را نداشت» دوستان دشمن او میشوند. ولی مصرع دوم تعبیر اول را بیشتر تقویت میکند.
در مصرع دوم مثال می آورد که؛ اولین تأثیر و سبق که زر «طلا» بر انسان میدهد ترک سلام دادن است.
من خود این صحنه را بار ها دیده ام که، شخص نو به دوران رسیده به دیگران سلام نمیدهد. این یک تمثیل و ادعا نیست، یک واقعیت محض است.
در میانه عامهء مردم این یک عادت است که وقتی دارنده شدند دیگران را خوار و پست می شمارند و به آنها القاب و صفات سبک میدهند. محیط آنوقت بیدل آگنده از این عادات بوده و متأسفانه حالا هم آنجاها چنین است.
* خداوند کریم در سورهء «الهمزة» این مطلب را با زیبایی عجیبی بیان نموده است:
وَيْلٌ لِّكُلِّ هُمَزَةٍ لُّمَزَةٍ 1 الَّذِي جَمَعَ مَالاً وَعَدَّدَهُ 2 يَحْسَبُ أَنَّ مَالَهُ أَخْلَدَهُ 3 كَلاَّ لَيُنبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِ 4 وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْحُطَمَةُ 5 نَارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ 6 الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الأَفْئِدَةِ 7 إِنَّهَا عَلَيْهِم مُّؤْصَدَةٌ 8 فِي عَمَدٍ مُّمَدَّدَةٍ 9.
«هلاکت باد برای کسیکه مردم را به القاب پست یاد میکنند، کسانیکه مال را حساب کرده و اندوخته اند، گمان میکنند که مالشان جاویدان است و….»
* «پیامبر صلی الله علیه وسلم روزی با یاران مبارک از محلهء می گذشت، حیوان خود مرده ای را دید، به یاران مبارک گفت: آیا این خود مرده نزد شما ارزشی دارد؟ گفتند: خیر! جناب فرمودند: دنیا نزد خداوند به اندازهء همین هم ارزش ندارد»
