طُرفه سیلی در پیِ تعمیرِ ما افتادهاست
(بیدل)
بنای زندهگانی از فرطِ نفس پیوسته با آفتها و بلاهای گوناگون روبهرو است.
نَفَس که اشاره به هستی انسان است، وقتی در محدودهی تعلقاتِ نفسانی (اصطلاحن به معنای هوا و هوس) گیر میماند، این در واقع همان آفتِ همزاد با زندهگی است که نیای معانی با کاربرد ترکیبِ” آفتبنا” از آن یاد میکند.
باتوجه به آنچه در اینجا آمد، بیدل میگوید: “بنای زندهگیِ انسان (هنگامی که در محدودهی هوای نفس گیر میماند) در هر نَفَس؛ یعنی در هر مرحلهای از حیاتِ مادی، با آفتها (آسیب ها) مواجه است:
“طُرفه سیلی در پیِ تعمیرِ ما افتادهاست”
این “طُرفه سیل”، اشاره به همان مسأله “نَفَسِ آفتبنا” است که برای تخریبِ تعمیر زندهگانی(هستی) ما عمل میکند؛ یعنی واژهی تعمیر در یک تناقضنمایی قشنگ معنایی، کنایه از تخریب حیات معنوی ما است.
در واقع میتوان گفت که این بیت با نوعی نگرهی حسرتبار (نوستالژیک) در برابرِ هستی انسان که بیشتر هم آفتپذیر است، شکل گرفتهاست.
جاوید فرهاد
