خَلق کی بینند غیر ریش و دلق
(مثنوی، دفتر چهارم)
از رایجترین و البته سمّترین و خطرناکترین ابزارهای شناخت آدمها قضاوت از روی ظاهر است.
گرچه ظاهر تا حدودی میتواند به شناخت کمک کند، ابدا ملاک معتبری نیست. گاهی انسانهایی را میبینیم که ظاهری معمولی دارند اما بسیار پاک و از بندگان خاص خداوند هستند و برعکس گاهی آدمهایی با ظاهری بسیار موجّه، درونی تیره دارند.
مولانا هشدار میدهد که به هیچ روی ظاهر افراد را ملاک خوب یا بد بودن آنها قرار ندهیم. تنها راه شناخت انسانها روابطی است که در دراز مدت با آنها داریم. مصاحبت با دیگران از راههای معتبر برای شناخت است. دقت در گفتار، کردار و نیّات انسانها در دراز مدت و آنهم در موقعیّتهای مختلف بهترین و کاملترین شیوهٔ شناخت آنهاست.
علی منهاج





