صید مردم کردن از دامِ وِداد؟
(مثنوی، دفتر پنجم)
اگر کسی برایمان منفعتی داشته باشد اظهار ارادت میکنیم، بسیار به او نزدیک میشویم، دام دوستی برایش پهن میکنیم تا وقتی او را صید کردیم به منفعت خود برسیم. این شگرد بسیاری از ما آدمیان است.
البته به نظر میرسد این رفتار نادرست برخاسته از بینش و نگاه افراد است و در همه وجود ندارد. مولانا نیز با کنایه میگوید که گویی از زمان تولّد چنین بودهای؛ یعنی همیشه در این فکر هستی که چه کسی چه منفعتی میتواند برایت داشته باشد تا بنای دوستی بگذاری و در لوای آن از آن شخص سودی ببری.
حال اگر کسی با ما چنین کند و ابتدا اعتماد، اطمینان، وفا، محبت و مردانگی نشان دهد ولی در وقت مناسب از ما سوء استفاده کند، حال خوشی خواهیم یافت؟ بعید است کسی پاسخ مثبت به این سوال بدهد.
پسندیده آن است که اگر با کسی دوستی میکنیم بنا را بر صداقت و راستی بگذاریم و جز دوستی و رابطۀ خالصانه با او، هدف دیگری برایمان اهمیت نداشته باشد.
منفعتها موقّتی و ناپایدارند اما دوستیهای راستین حتی پس از مرگ دوستان نیز خاطرههای خوش برایمان بر جای خواهند گذاشت.
به تعبیر سعدی مرده آن است که نامش به نکویی نبرند.
علی منهاج
