درخت دوستی بنشان که کامِ دل به بار آرد

دشمنی ورزیدن حداقل دو زیان دارد. یکی اینکه روز به روز قوّت می‌گیرد، در وجود ما عمیق‌تر می‌گردد و به این ترتیب از میان برداشتن آن سخت‌تر می‌شود، و دیگر آنکه برای خودِ کسی که دشمنی می‌ورزد رنج‌آور است. هر که در دلِ خود کینه‌ای دارد از آرامش و آسودگیِ روحی برخوردار نخواهد بود زیرا همواره در درونِ او نفرت و خشم می‌جوشد.
حافظ به جای دشمنی ضدِّ آن یعنی دوستی را توصیه می‌کند که آرامش و آسودگیِ روح و روان را به همراه دارد. روانِ آدمی ذاتاً تمایل دارد از بدی‌ها و زشتی‌ها دوری جوید و در نتیجه اگر همنشین چنین خصوصیّاتی شود دمی رنگِ راحتی را نخواهد دید. به تعبیرِ حافظ کامِ دل یا همان آرامِ دل تنها وقتی حاصل می‌شود که ما به جای دشمنی‌ها، خصومت‌ها و کلاً احساسات و تفکّراتِ بد و آزاردهنده؛ دوستی، محبت، مهربانی، بخشش و گذشت بنشانیم‌.

علی منهاج