تو از عالم همین لفظی شنیدی

درک و معنای عالم برای ما همین کره زمین و بخشی از آسمان و خورشید و ماه و ستارگان آن است. همۀ این بخش کوچک را نیز نه دیده‌ایم و نه درک درستی از آن داریم. پس می‌توان گفت که درک ما از عالم هستی بسیار محدود و به تعبیر شیخ محمود شبستری تنها یک لفظ است. همانطور که انسان الفاظ بسیاری را تکرار می‌کند و آگاهی حقیقی از چندوچون و حقیقت آن ندارد، لفظ عالم نیز برای اغلب ما چنین است.
صرفا با به زبان آوردن الفاظ و تقلید آنها، نمی‌توان مدعی دانستن و شناختن آنها بود.
گرچه عالم هستی نامحدود است و نمی‌توان همۀ آن را مشاهده و درک کرد، درک بخش بسیار کوچکی از آن شاید بتواند مشتی نمونۀ خروار باشد. این بخش می‌تواند بسیار کوچک باشد اما با چشم باز و آگاهانه به آن نظر کردن، خود بسیار ارزشمند و راهگشا است.
به تعبیر شیخ محمود، دیدن مهم است. دیدنی که چشم سر به تنهایی از عهدۀ آن بر نمی‌آید. وجود و حضور چشم دل نیز برای این دیدن واجب است.

علی منهاج