ای گرفتارِ رسوم ایمانِ تو

گاه ایمانِ ما منحصر به رسومی می‌شود که به تعبیر اقبال لاهوری نه تنها بر باور ما نمی‌افزاید بلکه آن را گرفتار می‌کند. ذات و جوهرِ ایمان آزادی و آزادگی است و این امر جز در دل محقّق نمی‌شود. بندهٔ خداوند هر چقدر هم که رسوم را به‌جا آورد و حتی وسواس در آنها به خرج دهد، تا در دل به ایمان و نورِ حق نرسیده باشد، آب در هاون می‌کوبد. اقبال لاهوری حتی اجرای برخی رسوم را کافری و در زندانِ خود اسیر‌ شدن می‌داند زیرا آنها فقط به ظاهر و صورتِ ایمان می‌پردازند و از اصل و جوهرِ آن غافل هستند. به ظواهر و رسوم بسنده‌کردن و از عمل غفلت‌ورزیدن ثمره‌ای در رشدِ آدمی نخواهد داشت.

علی منهاج