خامِ خامی، خامِخامی، خامِخام
(مثنوی، دفتر پنجم)
کثیری از ما آدمیان بر این گمان باطل هستیم که همه چیز در اختیار و فرمان ماست و کنترل همهٔ امور نیز تحت اختیار ما میباشد.
از این جهت سعی بسیار میکنیم که در همین زندگی روزانهٔ خود به دقت رفتار کنیم و چنان دقیق برنامهریزی کنیم که احتمال هیچ خطایی وجود نداشته باشد.
البته که برنامهریزی و دقت در کارها از شروط اولیّه موفقیّت است اما در حقیقت گرچه به نظر میآید که ما عنان اختیار همه چیز را داریم، اساساً زمام اختیار ما در دست کس دیگری است. به تعبیر مولانا چنین پنداری که ما همهکارهٔ اتفاقات و امور دنیا هستیم از خامی است.
این خامی خطرناک است. خطر در اینجاست که گاه به رغم داشتن هدف، برنامه و اندازهگیریهای دقیق، نتیجهای که میخواهیم ممکن است به دست نیاید و ما از نظر روحی دچار شکستی شدید شویم و یا فروبپاشیم.
از عقل، هدف و برنامه و…. استفاده میکنیم اما در پسِ ذهن این نکتهٔ مهم را نگاه میداریم که تا تقدیر نباشد هیچ ذرّهای جابهجا نخواهد شد.
علی منهاج





