به نام آن که جان را فکرت آموخت

به نام آن که جان را فکرت آموخت
چراغ دل به نور جان برافروخت
(شیخ محمود شبستری، گلشن راز)

به نام خداوندی که به جان یا روح شیوهٔ معرفت به خود را آموخت.
آدمی تنها با ابزار عقل و از راه دلیل و استدلال _که معمولاً از آن به نام فکر یاد می‌شود_ به معرفت‌اللّه نمی‌رسد. حکما و فیلسوفان بر این طریق گام بر می‌دارند.
اما شیوهٔ دیگری نیز هست که خاص عرفاست و آن شیوه کشف و شهود است. شیوه‌ای که ابزار آن دل است نه عقل.
معرفت‌اللّه از طریق دل و بدون استدلال و برهان نیز حاصل می‌شود که به آن نیز می‌توان فکر گفت. دل جایگاه این فکر است که همچون چراغی، روشنی آن از نور جان است.
نور جان همان نور الهی است. چراغ دل با نور الهی روشن می‌شود وفکر تولید می‌شود. آمیختگی عقل و دل که بر هر دو نور الهی می‌تابد بهترین شیوه برای حصول معرفت‌اللّه است. جان آدمی با این دو نوع فکراست که فربه می‌شود و علم و بصیرت می‌یابد.

علی منهاج